पुर्वीय दर्शन अन्तर्गतका मानिने हिन्दुहरुका १८ पुराण लगायतका शास्त्रहरुमा निकै धेरै ज्ञानगुन र सत्कर्मका कथाहरु उनीएको पाइन्छ । अझै श्रीमद्भागवत गीता अध्ययन नगर्ने हो भने जिन्दगी नै अपुरो हुन्छ भन्ने भनाई पनि रहिआएको छ । कारण जीन्दगी जीउनका लागि गर्न हुने र नहुने काम या चिजहरुको सम्पुर्ण बेलिविस्तार लगाइएको छ । त्यहाँ मान्छेको दिमागमा कर्म र फलको चेतना जगाउने देखि लिएर संसारी जगतमा स्थिरता जगाउने खालको विचार प्रवाह गरिएको छ । अर्थात छोटकरीमा भन्नुपर्दा मान्छेहरुले धर्म अर्थात न्यायलाई नमारुन् भन्ने प्रमुख उद्देश्य त्यस ग्रन्थको सार हो । समाजका मान्छेहरुले सांसारिक नियम विपरित अन्याय र दुराशायका भावनाहरु राखेर काम गर्न थाले भने संसार,मान्छे र सारा सृष्टिकै विनाश हुने पक्का छ । अतएव मान्छेहरुलाई शुद्ध मन,वचन र कर्ममा तल्लीन रहन गीता ग्रन्थले सचेत गराउँछ । साथै मान्छेहरुलाई मनैदेखि आनन्दित र सन्तुष्ट रहनका लागि पनि त्यस ग्रन्थले प्रशस्त ज्ञानहरु बाँडेको छ । मान्छेको मनमा शान्ती,अमनचयन प्राप्तीका लागि यहाँका निकै धेरै श्लोकहरु कामयावी लाग्छन् । गीताको प्रमुख स्रोत महाभारतलाई मानिन्छ । 

मान्छेको दिमागमा कर्म र फलको चेतना जगाउने देखि लिएर संसारी जगतमा स्थिरता जगाउने खालको विचार प्रवाह गरिएको छ । अर्थात छोटकरीमा भन्नुपर्दा मान्छेहरुले धर्म अर्थात न्यायलाई नमारुन् भन्ने प्रमुख उद्देश्य त्यस ग्रन्थको सार हो । समाजका मान्छेहरुले सांसारिक नियम विपरित अन्याय र दुराशायका भावनाहरु राखेर काम गर्न थाले भने संसार,मान्छे र सारा सृष्टिकै विनाश हुने पक्का छ । अतएव मान्छेहरुलाई शुद्ध मन,वचन र कर्ममा तल्लीन रहन गीता ग्रन्थले सचेत गराउँछ । साथै मान्छेहरुलाई मनैदेखि आनन्दित र सन्तुष्ट रहनका लागि पनि त्यस ग्रन्थले प्रशस्त ज्ञानहरु बाँडेको छ ।

धर्म रक्षाका लागि भगवान श्रीकृष्णले रचना गरेको महाभारतमा अर्जुनलाई अर्ति उपदेश दिएको सन्दर्भ मात्रैलाई गीतामा उतार गरिएको हो । यस्ता प्रकारका धेरै कथाभित्रका कथाहरु जकडिएको हुनाले कथा बुझ्नलाई निकै गहिराइमा पुग्नुपर्छ । महाभारत कथाका पात्रहरु र तिनको सम्बन्ध थाहा पाउन पनि हल्का फुल्का अध्ययनले भ्याउँदैन । त्यसकारण कठिनको अर्कोनाम महा र भारत वर्षमा भएको लडाइँ भएको हुनाले भारत थपेर महाभारत नाम दिइएको हो, समेत भन्ने गरिन्छ । यस भित्र हरेक पात्र, पात्र ले स्वभाव अनुसारका सकरात्मक तथा नकरात्मक ज्ञान दिएका छन् । जसमध्ये यस लेखमा हामीले चर्चा गर्न खोजेको पात्रको नाम हो भीष्म पीतामह । जसले आफु मारिन्छु भन्ने थाहा हुँदा र कौरवको पक्षमा लाग्दा धर्मको खिलाप हुन्छ भन्ने जान्दा जान्दै पनि उनी लडाइँमा सहभागी भए । खासमा कटिबद्द्धता र स्वाभिमानका लागि जिन्दगी हो, जब यस्ता कुराहरुबाट वञ्चित होइन्छ भने जिउनुको के अर्थ ? यसको सवक सिकाउन पनि कृष्णसँग लडेर देखाउँछु भन्ने दृढता पीतामहमा देखिन्छ । 
त्यस लडाइँमा आफ्नो वंशको विनाशबाट दुःखी भएका पाण्डवहरू आफ्ना सबै आफन्त र भगवान कृष्णसँगै कुरुक्षेत्रमा रहेका भीष्म पितामहकहाँ गए । भीष्मजी आफ्नो अन्त्यको प्रतीक्षामा शरसाय्यमाथि सुतिरहेका थिए । त्यस समयमा नारद, धौम्य, पर्वतमुनि, वेदव्यास, बृहदस्व, भारद्वाज, वसिष्ठ, त्रिता, इन्द्रमदा, परशुराम, ग्रित्समदा, असिता, गौतम, अत्रि, सुदर्शन, कक्शिवन, विश्वामित्र, सुकदेव, कश्यप, अङ्गिरा, सबै ब्रह्मर्षि, देवर्षी र राजर्षी आफ्ना शिष्यहरूसहित भीष्मलाई भेट्न आएका थिए । भीष्म पितामहले पनि ती सबै ब्रह्मरी, देवर्षी र राजर्षीहरूलाई धर्म, देश र समयअनुसार उचित सम्मान दिए ।
सबै पाण्डवहरू विनम्रतापूर्वक गएर भीष्म पितामहको छेउमा बसे । उनीहरूलाई देखेर उनका आँखामा आँसु झर्यो । उनले भने, “हे मेरा मानिसहरू! यो ठुलो दुःखको कुरा हो कि धर्मको शरण लिँदा र भगवान कृष्णको शरणमा रहँदा तपाईँहरूले धेरै दुःख भोग्नुपरेको थियो । बाल्यकालमा तपाईँका बुबा स्वर्गीय भए, रानी कुन्तीले तपाईँलाई धेरै कष्टहरूसित हुर्काएकी थिइन् । जब दुर्योधन जवान थिए, उनले धेरै पीडा भोगे । तर यी सबै घटनाहरू भगवान कृष्णको मनोरञ्जनका कारण भएका हुन्, जसले आफ्ना भक्तहरूलाई दुःख दिएर आफ्नो भक्ति दिन्छन् । जहाँ धर्मराज युधिष्ठिर, पवनका छोरा भीमसेन, गन्डिवाधारी अर्जुन र स्वयं भगवान कृष्ण रक्षकका रूपमा छन्, त्यहाँ कसरी विपत्ति आउन सक्छ? तर सबैभन्दा ठुला ब्रह्मज्ञनीहरूले पनि भगवान कृष्णको यी लीला बुझ्न सक्दैनन् । ब्रह्माण्डमा सबै चीजहरू भगवानका हुन् ! त्यसकारण, दुःख र पीडाको त्याग गर्नुहोस्, निर्दोष मानिसहरूको आज्ञा पालन गर्नुहोस् र सधैँ भगवान कृष्णको शरणमा रहनुहोस् ।

यो कृष्णचन्द्र सर्वशक्तिमान साँचो भगवान हुन्, जो आफ्नो मायाले हामी सबैलाई लोभ्याएर यदुवंशमा प्रकट भएका छन् । भगवान शङ्कर, देवर्षी नारद र भगवान कपिललाई मात्र यो रहस्य थाहा छ । तपाईँ तिनीहरूलाई आफ्नी आमाको सन्तान, आफ्ना दाजुभाइ र दिदीबहिनीको रूपमा सोच्नुहुन्छ । तपाईँले उनीहरूलाई आफ्ना राजदूत, मन्त्री र यहाँसम्म कि रथीहरू बनाउनुभएको छ । तिनीहरूले आफ्ना पाहुनाहरूको खुट्टा पनि धुनुहुन्छ । हे प्रिय स्वामी ! तिनीहरू बुद्धिमान भए तापनि, तिनीहरू आफ्ना भक्तहरूप्रति विशेष कृपा तब मात्र देखाउँछन् जब तिनीहरू मेरो अन्तिम घडीमा मलाई प्रणाम गर्न यहाँ आउँछन् । भक्तहरू जसले शरीरलाई स्मरण गरेर, भक्तिको साथ जप गरेर त्याग गर्छन्, तिनीहरू सबै कर्म बन्धनहरूबाट मुक्त हुन्छन् । यो मेरो इच्छा हो कि म तिनीहरूलाई भेट्न जाँदा मेरो शरीर छोड्छु ।
धर्मराज युधिष्ठिरले सबै ब्राह्मण र देवर्षीहरूसमक्ष धर्मका बारेमा धेरै प्रश्नहरू सोधे । दार्शनिक र धर्मशास्त्री भीष्मजीले वर्णाश्रम, राग–वैराग्य, निवृत्ति–प्रवृत्ति आदिका बारेमा धेरै रहस्यमय भिन्नताहरू व्याख्या गरे। र दानधर्म, राजधर्म, मोक्ष–धर्म, स्त्री–धर्म, भागवत–धर्म, द्विविध–धर्म आदिको बारेमा विस्तृत छलफल गरे। धर्म, अर्थ, कार्य र मोक्ष प्राप्त गर्ने माध्यमहरू पनि उत्कृष्ट तरिकाले व्याख्या गरिएको थियो।
त्यसै समय सूर्य उदाएको थियो। आफ्नो मृत्युको सबैभन्दा राम्रो समय थाहा पाएर भीष्मजीले आफ्नो बोलीलाई संयमित गरे, आफ्नो मनलाई सबै क्रोधबाट हटाएर धर्मी भगवान कृष्णलाई समर्पित गरे। भगवान कृष्णले उनको चतुर्भुज रूप धारण गरेर उनलाई दर्शन दिए। भीष्मले श्रीकृष्णको मोहिनी मूर्तिमा आफ्नो आँखा राखे र आफ्नो इन्द्रियहरू रोएर भगवानको प्रशंसा गर्न थाले–“म देवकिनन्दन भगवान श्रीकृष्णचन्द्रको खुट्टामा मेरो यो शुद्ध मन अर्पण गर्दछु। मेरो हृदय भगवान श्रीकृष्ण चन्द्रको खुट्टामा समर्पित होस्, जसले आफ्नो अक्षमताको बाबजुद पनि आफ्नो लीला विलासका लागि योगमया मार्फत यो संसार सिर्जना गरे, जसको रंग कालो छ, जसको चमक लाखौं सूर्य जस्तै छ, जो पिताम्बरधारी हो र जसले शंख, चक्र, चारै हातमा गदा, पद्मको घाँटीमा कौस्तुभ रत्न र छातीमा वन माला बोकेको छ।
यसरी भीष्म पितामाहले मन, वचन र कर्मद्वारा ईश्वरको आत्म–प्रकट रूपको ध्यान गरे र त्यसमा आफूलाई डुबाए। देवताहरूले फुल वर्षा गरे अनि आकाशबाट ढोल बजाए। युधिष्ठिरले उनको शरीरको अन्तिम संस्कार गरे ।
यसरी सम्मानको मृत्यु रोजेका भिष्म पीतामह र कर्णले दुर्योधनलाई साथ नदिएका भए हस्तिनापुर प्राप्तीका लागि महाभारत युद्ध हुने थिएन । त्यस अगाडी श्रीकृष्णले पाण्डवहरुका साथमा निकै धेरै वार्ता गरेका थिए । तर कौरवपक्ष मेलमिलापका लागि तयार भएन । किनकी उनीहरुलाई दम्भ थियो कि वीर योद्धा कर्ण र युद्ध सारथी भिष्म पीतामहलाई हराउन सक्ने ताकत र क्षमता पाण्डव पक्षमा छैन । तर धर्म रक्षाका लागि पाण्डव पक्षले जित्नै पर्ने दवाव थियो । जसका लागि भगवान श्रीकृष्णले विभिन्न खालका जुक्ति र उपायहरु रचेका थिए । यद्यपी ति सबैका चुनौतीहरु सामना गर्न पितामह तयार भए, किनभने उनीमा स्वाभिमान र दृढता ज्युँदो थियो । गलत पक्षधरता लिए पनि उनको दृढता र साहास सही थियो भनिन्छ । जे होस् भिष्म पीतामहलाई बुझ्न खोज्नेहरुका लगि उनी एक सर्वमान्य ज्ञाता हुन् । उनको दृढता र पराक्रमलाई देखेर शत्रु पक्षले समेत शिर झुकाउन बाध्य हुन्छन् ।